De geologie van IJsland – Het land van vuur & ijs

De geologie van IJsland: Een bezoek aan IJsland wordt pas echt leuk als je wat meer weet over de geologische verschijnselen. Wat zijn solfatarenvelden? Hoe ontstaan pseudokraters? Hoe werkt een geiser? Reisbloggers geeft een lesje in geologie!


Pseudokraters, geijsers, solfatrenvelden: IJsland is een geologisch wonder. Het is interessant om te weten hoe dit alles ontstaat en waarom dit juist op IJsland te vinden is.

Ontstaan van IJsland

IJsland is ontstaan door vulkaanuitbarstingen op de oceaanbodem. Dankzij de aanwezigheid van een hotspot, kon zich het vloeibare gesteente uit het binnenste van de aarde een weg banen naar buiten. Het land is dus opgebouwd uit vulkanisch materiaal. Daar komt bij dat IJsland op het scheidingsgebied van een aantal tektonische platen ligt die langzaam (zo’n 2 centimeter per jaar) uit elkaar drijven. Het onderliggende magma (vloeibare gesteente in het binnenste van de aarde), krijgt hierdoor de kans om te ontsnappen en de scheuren op te vullen. IJsland groeit dus nog steeds!

Geologische verschijnselen

De aarde hoest, boert, borrelt en pruttelt in IJsland. Veel geologische verschijnselen in IJsland hebben te maken met de hoge vulkanische activiteit.

IJsland - geologie slider

Vulkanen

IJsland is een land dat vele actieve vulkanen kent. Dit komt mede doordat het land op de breuklijn van twee tektonische platen ligt. Door bewegingen van deze platen in de aardkorst, neemt de druk van het bovenliggende gesteente toe. Hierdoor kan smelting optreden. Als dan het ontstane magma (gesmolten gesteente) de kans krijgt zich door de aardkorst een weg te zoeken (bijvoorbeeld langs de breuken), dan kunnen de gassen zich verzamelen boven het gesmolten gesteente. De druk kan dusdanig groot worden, dat het aardoppervlak op een explosieve wijze openscheurt. Dit wordt een vulkaanuitbarsting genoemd. Er zijn verschillende soorten vulkanen, die bijna allemaal wel op IJsland te vinden zijn.

De stratovulkaan komt met haar kegelvorm het dichtst in de buurt van de vulkaar zoals veel mensen zich voorstellen. Deze vulkaan kent explosieve explosies. De magma is op zo’n manier samengesteld, dat het taai is waardoor de lavastromen niet heel ver kunnen komen. Schildvulkanen daarentegen kunnen een groot oppervlakte bedekken doordat het magma dun en vloeibaar was ten tijde van de uitbarsting en daardoor gemakkelijk over het land kon stromen.

Soms ontstaat er een caldera: een grote komvormige krater gevormd door vulkanische activiteit. De krater is ontstaan doordat een deel van de vulkaan in de magmakamer is gestort die door de uitbarsting leeg is gestroomd. Vaak vormt zich in de calderavulkaan een kratermeer. De Kerið vulkaan is hier een voorbeeld van.

De Kerio vulkaan krater

De Kerio vulkaan krater

Pseudokraters

Een pseudokrater heeft geen kraterpijp (zoals een vulkaan wel heeft) en staat dus niet in verbinding met de magmakamer. Pseudokraters ontstaan wanneer een waterhoudende grond (bijvoorbeeld een meer, moeras of ijs) wordt bedekt door lava of hete as. Doordat het water dat verdampt niet weg kan, wordt er een grote druk opgebouwd. Uiteindelijk zal de stoom zich met een explosieve kracht een weg omhoog banen, waardoor er een wal of ring van aarde ontstaat. Bij het meer van Myvatn bevinden zich de bekendste pseudokraters van IJsland.

Pseudokrater bij het meer van Myvatn

Pseudokrater bij het meer van Myvatn

Geiser

Een geiser is een warmwaterbron die met geregelde tussenpozen grote hoeveelheden water en stoom de lucht in spuit. Dit verschijnsel is vernoemd naar het IJslandse werkwoord gjósa, wat spuiten betekent. Het zal je dan ook niet verbazen dat ook dit natuurverschijnsel in IJsland te vinden is!

De uitbarsting van een geiser wordt veroorzaakt door een vulkanische activiteit op een diepte van zo’n 4 tot 5 kilometer. Het grondwater werkt zich een weg naar beneden totdat het in contact komt met het door magma verwarmde gesteente. Het warme gesteente zorgt ervoor dat het water gaat koken en uitzetten, waardoor de druk in de geiser toeneemt en de geiser tot uitbarsting komt. De bekendste geiser in IJsland is Geysir, maar deze komt feitelijk niet meer tot uitbarsting. De nabij gelegen Strokkur wel, deze geiser barst om de 6 tot 12 minuten uit.

Uitbarsting van de Stokkur

Uitbarsting van de Stokkur

Thermische activiteiten: hete bronnen, fumarolen en solfataren

In een vulkanisch actieve zone, kan de neerslag zich gemakkelijk een weg banen door de breuken en het poreuse gesteente. Onderweg lost het water allerlei mineralen op. Thermische activiteiten ontstaan vooral daar waar het magma niet door de aardkorst heendringt naar de oppervlakte, maar er vlak onder blijft. De magma verwarmt het het regen- en grondwater wat door de oppervlakte heen is gesijpelt. Hierdoor wordt het water omgezet in stoom en komt het langs een breuk aan de oppervlakte. Deze opening in de aardkorst waar warme tot hete gassen en dampen ontsnappen, wordt een fumarole genoemd. Wanneer deze dampen zwavel bevatten, wordt het een solfatare genoemd. Solfataren kun je herkennen aan het gele goedje dat rond de opening ligt.

De omgeving van hete bronnen, solfataren en fumarolen is schitterend gekleurd. Hverir langs de ringweg, vlakbij het meer van Myvatn, is het makkelijkst bereikbaar. Hier zie je ook borrelende modderpoeltjes die door pyriet en klei een (blauw) grijze kleur hebben.

Hverir - Solfatarenveld

Hverir – Solfatarenveld

Gletsjers

De ringweg in het zuiden van IJsland loopt langs de grootste gletsjer van Europa: de Vatnajökull. Dit is niet de enige gletsjer op IJsland. Gletsjers ontstaan als gedurende een groot aantal jaren op een bepaalde plaats meer sneeuw valt dan dat er wegsmelt. Door het gewicht pakt de sneeuw zich samen en ontstaat er ijs. Wanneer het ijs gaat glijden, ontstaat er een brede ‘rivier van ijs’. Het einde van een gletsjer wordt een gletsjertong genoemd.

De uitlopers van de Vatnajökull

De uitlopers van de Vatnajökull

Zwarte stranden

Een groot deel van de stranden op IJsland zijn zwart. Doordat gloeiend hete lava met koud zeewater in contact komt, stolt de lava onmiddellijk. Er komt hier dusdanig veel warmte bij vrij, dat de lava ontploft. Wat overblijft zijn kleine gitzwarte korrels. De mooiste zwarte stranden op IJsland vind je in de omgeving van Vik.

Zwarte stranden aan de zuidkust bij Vik

Zwarte stranden aan de zuidkust bij Vik

Canyons

De Fjaðrárgljúfur in het zuiden van IJsland is een schitterende canyon. Canyons (kloven) zijn valleien met steile wanden. Deze canyons kunnen ontstaan doordat een rivier een uitschurende werking heeft gehad op het landschap. De rivier heeft zich dan als het ware een weg naar beneden gesneden.

De Fjaðrárgljúfur Canyon in het zuiden van IJsland

De Fjaðrárgljúfur Canyon in het zuiden van IJsland

Welk geologisch verschijnsel vind jij het indrukwekkendst?

3 reacties

Leave a Comment