Srebrenica: Hoeveel indruk kan een plaatsnaambord maken?

Ken je dat gevoel? Dat je op een plaats bent waar je je ongemakkelijk en niet prettig voelt? Niet dat je bang bent of je onveilig voelt, maar waarvan je denkt: wat doe ik in vredesnaam hier? Waarom moest (of wilde) ik hiernaartoe? Srebrenica was voor mij zo’n plek.

Tijdens onze roadtrip door Bosnië Herzegovina, Montenegro en Servië, verbleven we een paar dagen in Sarajevo. Hier bezochten we de intrigerende fototentoonstelling ‘Gallery 11/07/95‘ over de gebeurtenissen in Srebrenica. Maar waarom zou je Srebrenica zelf willen bezoeken? Dat is lastig uit te leggen. Voorafgaand aan onze reis door Bosnië Herzegovina, Montenegro en Servië, heb ik me aardig verdiept in de recente geschiedenis van dit deel van Europa. Ik kan me de nasleep van de oorlog in het nieuws nog goed herinneren. De Balkanoorlog is namelijk nog helemaal niet zo lang gelden (in 1995 werd er vrede gesloten).

Srebrenica is het dropje dat ongewild het gezicht is geworden van de Bosnische Burgeroorlog. Het dorpje ligt in het oosten van Bosnië. Dit gebied werd zwaar door de oorlog getroffen. Hier vond het ergste bloedbad van Europa plaats sinds de Tweede Wereldoorlog. In de omgeving van Srebrenica doodden Bosnisch Servische troepen onder leiding van generaal Ratko Mladic in juli 1995 duizenden Bosnjakken.

Op weg naar Srebrenica

Srebrenica ligt in het oosten van Bosnië Herzegovina. Dit gebied is erg dunbevolkt. Er zijn alleen kleine dorpjes te vinden die voornamelijk via onverharde en slechte wegen bereikbaar zijn.

Wij vertrokken ’s morgens op tijd vanuit Olovo en kozen voor de heenweg niet de meest voor de hand liggende route. We wilden niet via Potocari naar Srebrenica reizen, omdat we dan tweemaal dezelfde weg zouden moeten rijden. We maken altijd liever een rondje, dus wilden we vanuit zuidelijke richting naar Srebrenica rijden. Daarom besloten we om bij Milići naar het zuidoosten af te buigen. Niet slim. De weg is hier namelijk verschrikkelijk slecht.

Weg naar Srebrenica vanuit Milici (Bosnie Herzegovina)

Op een gegeven moment hadden we geen idee meer of we nog goed reden. We schoten voor geen meter op vanwege de gravel- en zand (in elk geval onverharde) weg. De richting bepaalden we aan de hand van de kaart en het kompas. Kilometers lang kwamen we niets en niemand tegen. Er waren gelukkig weinig tot geen zijwegen te vinden, dus bleven we de ‘hoofdweg’ (tussen hele dikke aanhalingstekens) volgen. Op een gegeven moment ging de onverharde weg over op een weg die meer leek op een grote lappendeken. De stukken asfalt waren naast en over elkaar gelegd. Een paar kilometer verderop zagen we de gele plaatsnaambordjes met daarop: ‘Srebrenica’.

Srebrenica (Bosnie Herzegovina)

We vielen beide stil. Ik zette de auto even aan de kant. Hier, in deze omgeving is het gebeurd. Op 11 juli 1995 viel de moslimenclave Srebrenica, dat onder bescherming stond van het Nederlandse VN-bataljon Dutchbat. Duizenden mannen en jongens die hun toevlucht zochten op de Nederlandse basis werden daarna van vrouwen gescheiden, afgevoerd, doodgeschoten en begraven in massagraven.

We reden verder, de bocht om en prompt werden we staande gehouden door een agent. We hadden al vaker zulke controles gezien langs de kant van de weg in Bosnië. De agent brabbelde wat en omdat we geen idee hadden wat hij bedoelde, lieten we hem onze autopapieren (we reden in een huurauto met Bosnische kentekenplaten) en paspoort zien. Daar was het hem inderdaad om te doen, want hij knikte instemmend. Hij bekeek de papieren aandachtig en gaf ze terug. Met een handgebaar maakte hij duidelijk dat het in orde was en dat we verder konden.

Een klein stukje verderop aan de linkerzijde van de weg, passeerden we het hotel/pension Misirlije. Het was al halverwege de middag en we moesten nodig wat eten. Het laatste stuk waren we niets of niemand tegengekomen (laat staan een eetgelegenheid), dus iets te eten was meer dan welkom. We aten Djuvec, een gerecht uit de keuken van Bosnië-Herzegovina

Srebrenica ligt in een bosrijke omgeving ingeklemd tussen de bergen. De sporen van de oorlog zijn in Srebrenica nog duidelijk zichtbaar. Veel huizen zijn vervallen of kapotgeschoten. Andere huizen zijn helemaal opgeknapt en in felle kleuren geverfd. Het stadje bestaat uit een lange straat met kleine zijweggetjes. Er is hier en daar een winkeltje te vinden.

Srebrenica (Bosnie Herzegovina) - 1

Potocari: het Srebrenica Genocide Memorial Center

Potocari is een klein plaatsje dat op zo’n 6 kilometer ten noorden van Srebrenica ligt.  Tijdens de Bosnische Oorlog lag het dorp in de enclave van Srebrenica. In Potocari bevond zich het Nederlandse VN-bataljon Dutchbat. Tegenover het voormalige Dutchbatgebouw, bevindt zich nu het Srebrenica-Potocari herrineringscentrum en de begraafplaats voor de slachtoffers van de genocide. Tijdens de jaarlijkse herdenking worden er nieuwe geïdentificeerde slachtoffers begraven op deze begraafplaats. Het gaat hierbij om de in massagraven gevonden stoffelijke overschotten van slachtoffers die de afgelopen twaalf maanden zijn geïdentificeerd. Op de erebegraafplaats liggen inmiddels duizenden slachtoffers begraven. Al hun namen zijn gegraveerd in marmeren gedenkstenen.

Potocari Memorial Centre (Bosnie Herzegovina)

De plaats van het monument, in het dorp Potočari, werd gekozen door de overlevenden en nabestaanden omdat dit de laatste plaats is geweest waar zij hun dierbaren voor het laatst levend hebben gezien. Het terrein is netjes onderhouden. Op de middenplaats achter de gebedsruimte (met op de achtergrond de duizenden witte grafstenen), vindt je een marmeren gedenksteen waarin alle namen van de overledenen zijn gegraveerd die op deze begraafplaats zijn begraven. Bij de ingang staat een grote gedenksteen met daarop de plaatsen waar de slachtoffers vandaan kwamen. De puntjes achter het getal staan voor alle vermiste personen die men nog hoopt te vinden.

Potocari Gedenksteen (Bosnie Herzegovina)

Het Memorial Center is geen plek waar je op je gemak rondloopt. Toch is het goed om je ogen niet te sluiten voor zulke gebeurtenissen uit het verleden. Bij gebeurtenissen zoals in Sebrenica midden jaren ’90, komen er vragen in me op: hoe kan een mens zulke massavernietigingen aanrichten? Antwoord geven op deze vraag doet het niet, maar door dit soort plaatsen te bezoeken, is het geen ‘ver van mijn bed show’ meer. De oorlog mag dan weliswaar een tijd geleden al zijn beëindigd, plaatsjes zoals Srebrenica laten zien dat de nasleep jaren en jaren langer kan voortduren.

Opmerking: Srebrenica is het makkelijkst te bereiken vanaf de noordkant. Je rijdt dan via Potocari langs het Srebrenica Genocide Memorial. We willen Srebrenica niet neerzetten als ‘bezienswaardigheid’. Daarvoor is er in het verleden op deze plek teveel gebeurd. Wanneer je je niet in de oorlog hebt verdiept, zal een bezoek aan Srebrenica weinig meerwaarde hebben. Er is niets te zien en te beleven verder. Maar dat hoeft ook niet altijd.  Voor Srebrenica geldt: alleen het plaatsnaambordje ‘Srebrenica’ maakt al indruk.

Welke plek waar je bent geweest heeft op jou de meeste indruk gemaakt?

 

3 reacties

  • Daan schreef:

    Mooi Verhaal, Mooi geschreven.

    Deze zomervakantie ga ik met mijn (Bosnische) vriend en vrienden naar Sarajevo. Als wij hier zijn willen mijn vrienden en ik ook naar Srebrenica. Mijn vriend wil daar niet heen (komt te dichtbij), wat inhoudt dat wij als drie (Nederlandse) vrouwen hierheen gaan. Mijn vriend (en schoonfamilie) wil niet dat we ‘op eigen houtje gaan’, omdat ze dat te gevaarlijk vinden. Bang dat de geschiedenis zich herhaalt. Heb je tips over hoe we het beste hierheen kunnen gaan? Is het ‘gevaarlijk?”

    Hoop op een reactie,

    Groetjes,

    Daan

    • reisbloggers schreef:

      Hallo Daan,
      Wij zijn door het gebied gereden. Ik kan niet zeggen dat het ‘gevaarlijk’ was, maar we vielen verder ook niet op. We reden in een Bosnische huurauto. Om eerlijk te zijn weet ik niet in hoeverre dit meespeelt. Het lijkt een vredig dorpje, maar weet niet of/welke gevoelens er leven?

      Groetjes,

  • Helena schreef:

    Geen idee wat er gevaarlijk aan is. Ik Nederlandse vrouw die met Bosnische man getrouwd is en in de omgeving van Srebenica de zomermaanden verblijf trek er vaak alleen op de fiets op uit. Heerlijk rustig en vriendelijke bewoners

Leave a Comment